Przyjdź i poznaj historię
Dyrektorzy
Dyrektorzy Ozimek
Żeliwa użytkowe
Żeliwa użytkowe Ozimek 
Żeliwo artystyczne i sakralne
Żeliwo artystyczne i sakralne Ozimek                                                                    
Mosty, maszyny i urządzenia
Mosty, maszyny i urządzenia Ozimek
Produkcja broni
Produkcja broni ozimek
Medale i wyróżnienia

medale i wyróżnienia Ozimek

Medale i wyróżnienia Ozimek


Friedrich Wilhelm von Reden. Zarządca Komisaryczny, 1780-ok. 1788

Friedrich Wilhelm von Reden

Friedrich Wilhelm von Reden

Urodził się 23 marca 1752 roku w Hameln w Dolnej Saksonii. Pochodził z rodziny o tradycjach górniczych. Jego stryj Claus Friedrich von Reden był zarządcą hanowerskich kopalń. Także jego kuzyn Friedrich Otto Burchard von Reden piastował w latach późniejszych podobne stanowisko. Nic więc dziwnego, że młody Friedrich najpierw w roku 1768 rozpoczyna praktykę w kopalniach Gór Harzu, a potem w latach 1770-1773 studiuje górnictwo w Göttingen i Halle. Po złożeniu państwowego egzaminu odbywa podróż do Holandii, Anglii i Francji. Po powrocie kontynuuje naukę  na Akademii Górniczej (Bergakademie) we Freibergu, studiując mineralogię i geologię u profesora Abrahama Gottloba Wernera.

Dzięki pomocy wuja i protektora Friedricha Antona von Heinitza, od 1777 roku pruskiego ministra kierującego Departamentem Górnictwa i Hutnictwa Prus, zostaje najpierw urzędnikiem państwowym w Berlinie, a potem robi karierę na Śląsku. Już jako dwudziestosiedmioletni urzędnik, 21 października 1779 roku, został mianowany komisarycznym zwierzchnikiem Śląskiego Wyższego Urzędu Górniczego (Schlesische Oberbergamt) we Wrocławiu. Jego dyrektorem zostaje w 1795 roku. W kwietniu 1780 roku obejmuje komisaryczny zarząd nad Pruską Królewską Hutą Malapane w Ozimku. Nadzór ten sprawuje do 1788 roku.

Reden realizuje zakrojoną na szeroką skalę reformę górnictwa i hutnictwa na Śląsku, zainspirowaną przez wuja, ministra von Heinitz’a. Pod jego kierunkiem powstają nowe huty w Tarnowskich Górach, Zabrzu, Chorzowie i Gliwicach. Wprowadzając nowe technologie oparte o zasoby rudy żelaza i węgla, dało początek rozkwitowi śląskiego nowoczesnego hutnictwa. Jego zasługą było między innymi zastosowanie, po raz pierwszy poza Anglią, koksu do wytopu.

Był pomysłodawcą i inicjatorem przejścia Huty Królewskiej Malapane pod bezpośredni zarząd Departamentu Górnictwa i Hutnictwa (Bergwerks und Hüttendepartament). Jemu także zawdzięczamy sprowadzenie w 1788 roku z Anglii pierwszej w tej części Europy maszyny parowej, służącej do odwadniania tarnogórskich kopalń. Także w Tarnowskich Górach zakłada Szkołę Górniczą, kształcącą wykwalifikowanych sztygarów. W roku 1789 wyrusza w podróż do Anglii. Odwiedza huty, odlewnie, fabryki maszyn parowych, huty miedzi, kopalnie, fabryki porcelany i huty szkła. Interesuje się nowościami technologicznymi, produkcją wysokich pieców, odlewniami armat, budową dróg i kanałów. W drodze powrotnej, po prawie rocznym pobycie, odwiedza Francję, gdzie zostaje przyjęty przez francuską królową.

Po podróży ministra von Reden’a do Anglii w 1791 roku, produkcja odlewnicza śląskich hut, a w szczególności Huty Malapane w Ozimku, została znacznie poszerzona. Wprowadzone, w oparciu o jego doświadczenia i obserwacje, rozwiązania technologiczne dały zupełnie nowe możliwości. Formy gliniane zastąpiono formami z piaskowej masy formierskiej, co znacznie poszerzyło asortyment produkowanych odlewów i pozwoliło na dalsze zwiększenie produkcji.  Także sprowadzeni z Anglii specjaliści  sprawili, że produkcja śląskich hut w niczym nie ustępowała hutom angielskim. Postęp technologiczny pozwolił na rozpoczęcie na Śląsku w roku 1794 stałej produkcji kompletnych maszyn parowych, najpierw w Królewskiej Hucie w Ozimku, a od 1803 roku w Gliwicach. To za jego sprawą przybyli na Śląsk: Holzhausen, Wedding, Baildon, czy Wilkinson. Wszyscy oni wielkimi zgłoskami wpisali się w rozwój przemysłu tej części Europy. Za swoje osiągnięcia w roku 1786 król Prus Fryderyk Wilhelm II nadaje Redenowi tytuł hrabiowski.

Dzięki gruntownemu przygotowaniu zawodowemu, umiejętności obserwacji i doświadczeniu zdobytemu w czasie licznych podróży, nie tylko unowocześnił istniejące zakłady Śląska, ale wybudował  w oparciu o nowoczesne rozwiązania liczne nowe. W kopalniach na terenie Zabrza (Kopalnia Luisa założona w 1791 roku), wydobywających węgiel koksowniczy, używany potem w okolicznych hutach, zastosowano transport wodny. Sztolnie połączono z Kanałem Zabrzańskim, który dał początek Kanałowi Kłodnickiemu, którego pierwszy odcinek oddano do użytku w 1796 roku, umożliwiającemu także transport węgla do Odry, a nią do reszty Prus. W latach 1791-1796 w Gliwicach Wedding i Baildon w oparciu o doświadczenia zdobyte w pruskiej Królewskiej Hucie Malapane w Ozimku, budują nowoczesny zakład hutniczy, wykorzystujący koks do wytopu. Jeszcze nowocześniejszy i okazalszy zakład hutniczy buduje John Baildon w Chorzowie (Königshütte)  latach 1797-1800. Nowatorskie przedsięwzięcia Redena nie dotyczyły tylko przemysłu Górnego Śląska. W latach 1791-1794 dokonał gruntownych zmian wydobycia węgla w wałbrzyskich kopalniach. Między innymi 18 września 1794 roku oddano do użytku Lisią Sztolnię (Fuchsstolle), umożliwiającą drogą wodną transport wydobywanego węgla z kopalni. Dzięki wprowadzonym zmianom systemu wydobycia, osiągnięto wyjątkową na owe czasy wydajności 100 ton węgla na dobę. Węgiel transportowano dalej wozami do portów na Odrze w Malczycach i ponownie drogą wodną do całych Prus. W roku 1802 roku zostaje odwołany do Berlina i po swoimwuju, ministrze von Heinitzu obejmuje najpierw kierownictwo Departamentu Górnictwa i Hutnictwa, a od 1803 roku piastuje ten urząd w randze ministra. Za złożenie deklaracji lojalności w czasie wojen napoleońskich, po zawarciu pokoju 9 lipca 1807roku, traci ministerialny urząd i odchodzi na emeryturę bez prawa do renty. Nie popada w całkowitą niełaskę. Najlepszym tego dowodem jest odznaczenie, jakie otrzymał z rąk króla Fryderyka Wilhelma III w dniu 8 listopada 1810 roku, Order Czerwonego Orła I klasy. To najwyższe odznaczenie nadano mu za wybitne zasługi dla Śląska i Prus. Wraz z poślubioną w roku 1802 żoną Friederike von Riedesel osiada w zakupionym wcześniej majątku Buchwald (Bukowiec) koło Jeleniej Góry, gdzie umiera i zostaje pochowany 3 lipca 1815 roku.

         Niezmiernie ciekawą postacią w życiu von Reden’a, jest wspomniana wyżej żona Friederike. Jej niezwykle ciekawe dzieciństwo zaprowadziło ją do Ameryk Północnej, gdzie jak podaje tradycja przyozdobiła pierwszą na tym kontynencie choinkę bożonarodzeniową. Po poślubieniu Friedricha wielokrotnie przebywała w Ozimku. U schyłku życia, wiele od siebie starszego męża, osiada w rodowym majątku Bukowiec koło Jeleniej Góry. Stała się nie tylko opiekunką i orędowniczką ubogich, ale także protektorem i mecenasem sztuki. Karpacz właśnie jej zawdzięcza budowę słynnej świątyni Vang. Za jej sprawą do Kotliny Jeleniogórskiej przybyli uchodźcy z Tyrolu. Redenowie sprawili, że posiadanie zamku i posiadłości u podnóża Karkonoszy stało się celem dążeń najznakomitszych rodów tej części Europy.

Przez potomnych von Reden został nazwany ojcem nowoczesnej metalurgii. Jego pomnik, wzniesiony w Chorzowie w roku 1852, dwukrotnie w 1922 i 1945 roku niszczony, został odtworzony i ponownie odsłonięty 6 września 2006 roku. Także społeczność hutnicza Ozimka, w uznaniu jego zasług, nazwała wyspę utworzoną przez główny nurt Małej Panwi i kanał krasiejowskiej huty Wyspą Redena (Redeninsel). Obojgu małżonkom poświęcono, stojący na jej zachodnim krańcu pomnik. Widniejące na nim duże litery „RR” były przypomnieniem ich rodowych inicjałów: Reden i Riedesel. Niestety pomnik ten uległ zniszczeniu w czasie jednej z powodzi w drugiej połowie XIX wieku.

 

Nowe publikacje

Publikacja w Ozimku


Historia, zabytki i ślady hutnictwa w dolinie Małej Panwi

na obszarze działania Stowarzyszenia LGD Kraina Dinozaurów

Józef Tomasz Juros, Ozimek/Spórok 2012, ISBN 978-83-929771-3-3


Aktualności
Stowarzyszenie

Dolina Małej Panwi